جوان آنلاین: درحالی که ترامپ از بازگشایی تنگه هرمز و مهیا بودن شرایط برای یک توافق سریع با ایران سخن میگوید و گزارشهایی نیز از احتمال برگزاری دور دوم گفتوگوها در اسلامآباد منتشر شده، واقعیتهای میدانی و مواضع رسمی تهران روایت دیگری را نشان میدهد. درحال حاضر، نه تنگه هرمز بازگشایی شده و نه تهران ورود به مسیر مذاکره را تأیید کرده است، آن هم در شرایطی که اختلافات بر سر اورانیوم غنیشده و لغو تحریمها همچنان پابرجاست و چشمانداز هر توافقی را با تردیدهای جدی مواجه کرده است. به گفته سخنگوی وزارت خارجه، واشینگتن با اظهارات متناقض مسیر دیپلماسی را تضعیف میکند، ولی با مسیر جنگی نمیتواند اراده خود را به ایران تحمیل کند.
بهرغم اینکه تنها دو روز تا پایان آتشبس دو هفتهای میان ایران و امریکا باقی مانده، فضای موجود به گونهای است که برگزاری دور دوم مذاکرات در هالهای از ابهام قرار گرفته و در عین حال، هیچ نشانه روشنی از توافق برای تمدید این آتشبس نیز دیده نمیشود. طبق گزارش سیانان، به گفته یک مقام ایرانی، دور جدید مذاکرات هیئتهای ایرانی و امریکایی دوشنبه در پاکستان برگزار خواهد شد. پیشتر، روزنامه والاستریت ژورنال به نقل از یک مقام ارشد دولت امریکا از احتمال برگزاری مذاکرات در روز دوشنبه و در پاکستان خبر داده بود.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه جمعه شب تأکید کرد که همه تمرکز ایران با کمک میانجی پاکستانی این بوده که شرایط لازم را برای پایان کامل جنگ، با توجه به منافع و حقوق ایران فراهم کند. رویترز دیروز به نقل از یک منبع پاکستانی ادعا کرد که پیشرفتهایی در مذاکرات امریکا و ایران حاصل شده و نشست جدید میتواند به امضای توافق منتهی شود.
با اینکه مقامات ایرانی رسماً ورود به مرحله دوم گفتوگوها را تأیید نکردهاند، ولی دونالد ترامپ از پیشرفتهای قابل توجه خبر میدهد و در تازهترین سخنان خود بار دیگر مدعی شد: «فعلاً در حال مذاکره هستیم و انتظار دارم همه چیز بهخوبی پیش برود.» او همچنین با اشاره به تداوم فشارها در تنگه هرمز گفت: «آتشبس ممکن است تمدید شود یا نشود و در صورت عدم تمدید، احتمال ازسرگیری حملات نیز وجود دارد.»
با این حال «تسنیم» روز شنبه به نقل از «نهادهای ذیربط» گزارش داد که مقامهای جمهوری اسلامی فعلاً با دور بعدی مذاکره با امریکا موافقت نکردهاند و این موضوع از طریق واسطه پاکستانی به مقامات امریکایی اطلاع داده شده است. در همین راستا، محمد اسحاق دار، وزیر خارجه پاکستان، در سخنانی تأکید کرد: «ما برای نزدیک کردن دیدگاههای ایران و امریکا به یکدیگر تلاش میکنیم. ایران و امریکا بسیار به دستیابی به توافق در جریان مذاکرات اسلامآباد نزدیک بودند.» یک منبع پاکستانی هم به رویترز گفت که مذاکرات واشینگتن و تهران ممکن است به «یادداشت تفاهم اولیه» منجر شود. از سوی دیگر، وزیر خارجه مصر هم ابراز امیدواری کرد که توافق صلح نهایی میان واشینگتن و تهران در روزهای آتی حاصل شود.
با اینکه ترامپ تلاش میکند در ظاهر خود را مشتاق گفتوگو با ایران نشان دهد، اما در عمل خلاف آن را انجام میدهد. سعید خطیبزاده، معاون وزیر خارجه ایران، گفت: «ما از تسهیل دریانوردی از طریق تنگه هرمز خبر دادیم، اما طرف امریکایی در تلاش است تا مسیر دیپلماتیک را تضعیف کند.» خطیبزاده اظهار کرد: «ترامپ زیاد حرف میزند و در اظهاراتش حرفهای متناقض میزند. جنگ نمیتواند به هیچ راه حل مثبتی منجر شود و امریکا باید بداند که دوران استعمار به پایان رسیده است.» وی افزود: «اگر دوباره جنگ شود، با تمام توان پاسخ خواهیم داد. هیچ محاصرهای در آینده وجود نخواهد داشت و هیچ کس نمیتواند اراده خود را به ایران دیکته کند.»
بهرغم تلاش میانجیها برای آغاز دور دوم گفتوگوها، در یک هفته گذشته نشانهای از تغییر رویکرد امریکا و عقبنشینی از مطالبات حداکثری آن مشاهده نشده است. سیبیاس نیوز به نقل از مقامات امریکایی نوشت: «هنوز هیچ توافقی در مورد مدت زمان تعلیق غنیسازی اورانیوم توسط ایران حاصل نشده است.» مهمترین نقطه اختلاف میان تهران و واشینگتن همچنان موضوع سرنوشت اورانیوم غنیشده است که تاکنون هیچ توافقی درباره آن حاصل نشده است. درحالی که پیشتر روسیه آمادگی خود را برای دریافت این مواد اعلام کرده بود، اکنون چین نیز وارد این روند شده و گفته است در صورت درخواست دو طرف، امکان بررسی دریافت یا رقیقسازی بخشی از اورانیوم ۶۰درصدی ایران را مد نظر قرار خواهد داد.
مقامات ایرانی بارها تأکید کردهاند که موضوع غنیسازی اورانیوم خط قرمز ایران است و هیچگونه مصالحهای بر سر آن نخواهند داشت. در مقابل، ترامپ نیز بارها مدعی شده که یا از طریق توافق یا با اعمال زور، اورانیوم غنیشده از ایران خارج خواهد شد. این مواضع خصمانه، روند دیپلماسی را با بنبست و چالش جدی روبهرو کرده و تهران نیز هشدار داده تا زمانی که واشینگتن بر مطالبات غیرقابل قبول خود پافشاری کند، مسیر توافق مسدود خواهد ماند و هرگونه بازگشت به مسیر جنگی با پاسخ قاطع مواجه میشود.
تنگه هرمز همچنان تحت کنترل ایران
برخلاف ادعای ترامپ درباره بازگشایی تنگه هرمز توسط ایران با هدف کنترل قیمت حاملهای انرژی، اما دادهها و ارزیابیهای اطلاعاتی موجود نشان میدهد که چنین تغییری در وضعیت این آبراه راهبردی رخ نداده و شرایط تردد در آن همچنان بدون تحول قابل توجه باقی مانده است.
بازگشایی تنگه هرمز از جمله موضوعات مورد مناقشه در مذاکرات بوده که تهران با هرگونه امتیازدهی در این زمینه، بدون لغو تحریمها و به رسمیت شناختن حق حاکمیتی خود بر این آبراه راهبردی، بهطور جدی مخالفت کرده است. قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا دیروز اعلام کرد که وضعیت تنگه هرمز به شرایط قبل بازگشته و این تنگه راهبردی اکنون تحت کنترل و مدیریت دقیق نیروهای مسلح قرار دارد.
ایران گفته که تنگه هرمز تنها برای معدودی از کشتیهای تجاری باز شده و به گفته رسانهها از روز جمعه تا شنبه تنها چهار کشتی از تنگه عبور کردند. شرکت رهگیری نفتکش «تانکرترکرز» دیروز اعلام کرد که دو کشتی هندی توسط نیروی دریایی سپاه پاسداران مجبور به بازگشت از تنگه هرمز به سمت غرب شدند. طبق گفته تانکرترکرز، یکی از این کشتیها یک ابرنفتکش با پرچم هند بوده که ۲میلیون بشکه نفت عراق را حمل میکرده است. روزنامه والاستریت ژورنال نیز دیروز به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد ایران به طرفهای میانجی اطلاع داده است که در طول دوره آتشبس، به محدود کردن عبور کشتیها از تنگه هرمز و دریافت عوارض ادامه خواهد داد و کنترل خود بر تردد دریایی را حفظ خواهد کرد.
رویترز نوشت: پیامهای محکم مجدد ایران در روز شنبه ابهامات تازهای را برای امریکا در جنگ ایجاد کرده و این خطر را افزایش میدهد که ارسال محمولههای نفت و گاز از طریق تنگه هرمز همچنان مختل بماند. این درحالی است که واشینگتن در حال بررسی تمدید یک آتشبس شکننده است.
